Ciekawostki językowe z języka polskiego – żeńska wersja nazwisk

Na pewno znasz…

żeńską wersję nazwisk typu Słodki (Słodka), Czarny (Czarna). Jednak w roku 1916 żona pana o nazwisku Koza to Kozina, a Sikora – Sikorzyna. Dziś tak nie jest – tak nazywane żony poczułyby się obrażone (kozina to… mięso z kozy). Wtedy doradzano, że jeśli kogoś Słodka czy Czarna razi, to może mówić Słodkowa i Czarnowa.

Razi!? Dziś właśnie Słodkowa, Czarnowa rażą. Nazwisko odmężowskie w wersji dzierżawczej wielu kobietom oglądającym Opowieść podręcznej (serial [2017] na podstawie powieści M. Atwood [1985], także film [1990]) kojarzy się z nieakceptowalną dominacją męską graniczącą z niewolnictwem kobiet. O, tempora! O, mores! (Cicero: „Co za czasy! Cóż za obyczaje!”).

za: redakcja, Język Polski, rocznik III (1916)

Ciekawostki językowe z języka polskiego – PRZYMIOTNIK NIKCZEMNY

Czy wiesz, że…

przymiotnik nikczemny pochodzi od niczego (czyli od nic)? Powiedzieć o kimś niczemny (bo tak zapisywano to 400 lat temu) znaczyło, że ‘jest niczym’, czyli, jak mówiono dawniej, niczem. „Niczemny król niczemnymludziom wolność daje” (M. Bielski, 1551 r.). To przysłowie wciąż jest aktualne – im mniej wart (nikczemny) polityk, tym większe podarki (nikczemnym) ludziom obiecuje i czasem, niestety (bo nie ze swego), rozdaje.

I dziś niekiedy (a przed 100 laty nagminnie) przymiotnik nikczemny, oprócz (pejoratywnej) oceny moralnej, jest stosowany w znaczeniu ’błahy, lichy, mały‘ – „tak mały, że aż nic”. O ludziach niskich mawia się nikczemnego wzrostu, nikczemnej postury. Małość i nikczemność od wieków są ze sobą w ścisłym, językowym związku.

za: A. Brückner, Język Wacława Potockiego…

KURS JĘZYKA POLSKIEGO DLA OBCOKRAJOWCÓW

Na naszych kursie używamy podręczników START

Seria START to dwa podręczniki do nauki języka polskiego dla początkujących, zakładające pracę metodą bezpośrednią już od pierwszej lekcji w celu zachęcenia uczniów do pełnego otwarcia się na komunikację w języku polskim. Podręcznikom START towarzyszy materiał audio, który daje uczniowi możliwość oswojenia się z językiem w codziennych sytuacjach komunikacyjnych i pozwala rozwinąć kompetencję rozumienia języka mówionego.

Metoda podręczników START:
Zróżnicowanie metod nauczania języków opiera się na czterech głównych elementach: roli języka ojczystego, stosunku do nauczania gramatyki, przyjętych zasadach nauczania oraz stosowanych technikach nauczania.

Metoda przyjęta w podręcznikach START zakłada:

  • wyeliminowanie języka ojczystego ucznia,
  • precyzyjny dobór materiału i staranne jego uszeregowanie,
  • wykorzystanie kontekstu jako pomocy w zrozumieniu wypowiedzi,
  • rezygnację z komentarzy gramatycznych i językowej analizy materiału,
  • ekspozycję na działanie danych językowych służącą samodzielnemu odkrywaniu reguł,
  • wielokrotne powtarzanie w celu wyrobienia nawyku językowego,
  • wyeliminowanie stresu towarzyszącego nauce i tworzenie komfortowych warunków do efektywnej nauki.

Przygotowując nasz materiał, kierowałyśmy się zasadą, że zadaniem lektora nie jest sama prezentacja struktur języka, lecz takie przeprowadzenie lekcji, aby nauczyć danego materiału i utrwalić wszystkie wprowadzane konstrukcje.

Odbiorcy podręcznika:
Podręcznik START 1 przeznaczony jest do nauki osób dorosłych. Doświadczenie w pracy z cudzoziemcami pozwoliło autorom podręcznika sformułować wnioski dotyczące ich potrzeb i oczekiwań wobec kursów języka polskiego zarówno w aspekcie organizacyjnym, jak i merytorycznym.

Najczęstsze postulaty to:

  • maksymalna orientacja na rzeczywiste potrzeby komunikacyjne,
  • dobór materiału leksykalnego i gramatycznego dostosowany do potrzeb i możliwości
    na najniższym poziomie zaawansowania,
  • systematyczny rozwój wszystkich sprawności,
  • dostateczna liczba ćwiczeń dla poszczególnych sprawności,
  • intensywny trening fonetyczny,
  • potrzeba nauki w oparciu o jeden kompletny materiał. Warto podkreślić, że dobrze skonstruowany podręcznik ułatwia pracę także nauczycielowi, oszczędza jego czas i pozwala urozmaicić prowadzone lekcje.

Wracając do odbiorców podręcznika – pisząc go dla osób dorosłych, autorzy wzięli pod uwagę dobrodziejstwa i trudności wiążące się z takimi studentami. Ich zdaniem tym, co charakteryzuje dorosłych, jest przede wszystkim silna motywacja do nauki języka, która z jednej strony pozytywnie wpływa na sam proces nauki, z drugiej jednak jest dodatkowym obciążeniem dla nauczyciela, który musi dołożyć wszelkich starań, aby nie tylko jej nie zaprzepaścić, lecz także w miarę możliwości ją zwiększać.

Mając to na uwadze, autorzy starali się, po pierwsze, bardzo starannie ułożyć materiał i stopniować trudności tak, aby opanowanie kolejnych partii było łatwe i przynosiło gratyfikację w formie bardzo konkretnych sprawności komunikacyjnych; po drugie, w miarę możliwości ułatwić uczniom samodzielne odkrywanie reguł rządzących językiem. Te dwa zabiegi przyczyniły się do tego, że kurs polskiego utrzymuje motywacje w jego trakcie oraz satysfakcję z nauki języka na wysokim poziomie.

Autorzy są świadomi, że obok korzyści z nauczania dorosłych istnieje niestety również wiele trudności i przeszkód, które muszą wziąć pod uwagę, konstruując ten materiał. Są to między innymi: nieregularność uczestnictwa w zajęciach, brak czasu na naukę własną, utrwalone przyzwyczajenia, określone oczekiwania odnośnie technik nauczania, obawa przed śmiesznością i lęk przed krytyką.

Jak próbujemy temu zaradzić? Przede wszystkim proponujemy wiele ćwiczeń automatyzujących, umożliwiających dokładne opanowanie zarówno słownictwa, jak i każdej nowej konstrukcji – dzieje się to na lekcji, pod kontrolą nauczyciela. Poza tym w Zeszycie Lektora znajdują się uzupełniające gry i ćwiczenia dopasowane do konkretnych lekcji, dwie duże sekcje powtórzeniowe oraz dwa testy.

Jeśli chodzi o opanowanie lęku przed używaniem języka, podobnie jak w kwestii utrzymywania wysokiej motywacji do nauki, kluczowe wydaje się staranne stopniowanie trudności i stwarzanie sytuacji, w których uczeń jest w stanie odkryć regułę rządzącą językiem oraz zastosować zdobyte umiejętności, budując samodzielnie strukturę analogiczną do poznanej na lekcji, wypełnioną własnymi treściami, co buduje poczucie sukcesu w nauce.

Wprowadzanie zagadnień gramatycznych
Wprowadzając nowe struktury językowe, autorzy starali się robić to według ustalonego schematu, złożonego z następujących etapów: kontekstualizacji, prezentacji, samodzielnego odkrywania reguł, automatyzacji, testowania oraz posługiwania się osobistymi przykładami.

Ćwiczenia automatyzujące
Aby wykształcić u studenta nawykowe opanowanie tworzenia danej struktury i manipulowania nią, zarówno w podręczniku, jak i w Zeszycie Lektora autorzy proponują duży wybór prostych ćwiczeń automatyzujących, które lokalizują między wprowadzeniem materiału a samodzielnym ćwiczeniem. Chodzi tu o ćwiczenie poszczególnych struktur składniowych i fleksyjnych, które polega na ciągłym powtarzaniu tego samego wzorca i wypełnianiu go za każdym razem inną treścią leksykalną. Ważne jest to, że w czasie takich ćwiczeń jednocześnie ćwiczymy i kontrolujemy – nauczyciel kładzie duży nacisk na poprawność wypowiedzi studenta, poprawiając starannie wszystkie pojawiające się błędy.

Ćwiczenia kontrastujące
Trudniejszym etapem jest wykonanie ćwiczeń kontrastujących – uczeń jest zmuszony do dokonania wyboru między ćwiczoną strukturą a jakąś inną lub kilkoma innymi, uprzednio już wyćwiczonymi, z którymi można ją najłatwiej pomylić. Zadanie tego rodzaju spełnia bardzo ważną funkcję, bo służy powracaniu do przećwiczonego materiału, a zarazem stanowi uzupełnienie procesu przyswajania nowej konstrukcji. Ćwiczenie jakiegoś elementu w izolacji nie jest tak ważne, jak ćwiczenie tego samego elementu poprzez zestawienie go z innymi i zmuszenie ucznia do dokonania wyboru.

Materiały audio
Podstawą doboru materiałów audio jest praktyczny charakter ćwiczeń na rozumienie ze słuchu.
Przygotowując materiały audio, autorzy przyjęli następujące założenia:

  • poziom materiałów jest adekwatny do poziomu nauki,
  • słuchanie ma charakter selektywny,
  • zadania ucznia zostają bardzo dokładnie określone przed rozpoczęciem słuchania,
  • sprawdzając rozumienie ze słuchu, koncentrujemy się tylko na tej umiejętności,
  • rezygnujemy z globalnego tłumaczenia i wyjaśniania materiału.

Stosujemy zróżnicowane techniki rozwijania sprawności rozumienia ze słuchu: wprowadzamy ćwiczenia poprzedzające słuchanie, ćwiczenia towarzyszące i następujące po usłyszeniu tekstu, maksymalnie oswajając ucznia z tekstem słuchanym.

Podręczniki START jako podręczniki kursowe:
Kompletność umiejętności i sprawności językowych
Rozwój wymowy, pisowni, słownictwa, gramatyki
Rozwój mówienia, rozumienia, czytania i pisania
Możliwość powtarzania, utrwalania, kontroli i oceny materiału i sprawności

Przydatność w nauce własnej ucznia
Praca domowa, samodzielne powtórki, samodzielna praca w przypadku nieobecności na kursie grupowym – atrakcyjna szata vs. przejrzystość, dodatkowe ćwiczenia, klucz, transkrypcja.

Łatwość stosowania przez nauczyciela
Książka nauczyciela, materiały audio, testy, dodatkowe ćwiczenia, praktyczne rozplanowanie podręcznika, krótkie jednostki lub moduły, urozmaicone ćwiczenia